Edit|
EditReeks Samenvatting:
Gemeente van Christus Jezus, wie is wijs en verstandig onder u?
Dat is nogal een vraag!
Twee begrippen:
Wijs – Dat heeft te maken met levenswijsheid, met de manier waarop je in het leven staat. Niet met opleiding, met rijk/ arm, ziek/ gezond, maar met of je kunt omgaan met het leven. Met welke vrienden je kiest, met wat je moet doen en laten, met weten welke keuzes je moet maken. Wijzen weten om te gaan met het leven, met het bestaan.
Verstandig - Verstand is iets anders. Dat gaat meer over je hoofd, over kennis, het weten van dingen, over redenerend tot een besluit komen, over het gebruiken van argumenten om een keus te maken.
Jacobus vraagt hier: “Wie onder u heeft het allebei?” Intuïtie en inzicht, hoofd en handen, kunde en kennis.
De spreukendichter zegt erbij als het gaat over wijsheid dat die altijd begint met het ontzag voor God. Dan ga je niet met leven om zonder de bereidheid om te buigen voor God, te belijden dat er Iemand groter is Die groter is dan jij.
Vers 13 - Zachtmoedige wijsheid, wijze zachtmoedigheid. Zachtmoedig is eigenlijk dat je jezelf niet hoeft te laten gelden, want dat doet God. Dat je het leven kunt aanvaarden zoals het komt omdat er een God is Die groter is dan jijzelf en dat je gelooft dat het goed is zoals het gaat. Dat wát je ook overkomt, je het aanvaardt omdat je weet dat het van God komt.
Als je op die manier leeft, is het niet zomaar direct voor elkaar. Dat heb je ook nooit in de hand. Vandaar die vraag aan de jonge gemeente in de verstrooiing. Die is waarschijnlijk jong geweest, enthousiast, heel bewust levend vanuit het christelijk geloof. Er gaat heel veel goed, maar toch gaat er ook heel veel mis. Dat gaat niet alleen vandaag zo, het is van oude tijden.
Het grootste gedeelte van de brieven in het NT zijn geschreven naar aanleiding van problemen in die bepaalde gemeente. Daarom krijgt de ene gemeente ook een andere brief als de andere.
Er wordt nogal wat puin in de levens van mensen achtergelaten door de kerk. Denk maar aan oordelen, aan kwaadsprekerij.
Daarover gaat ook die brief van Jacobus, over wat er allemaal in de gemeente niet goed gaat.
In het derde hoofdstuk noemt hij bijvoorbeeld het misbruik van de tong. Die is soms in de hel ontstoken en kan onherstelbare schade aanrichten in de gemeente.
Wie onder u is…? Wat mogen we van onszelf verwachten? Over de manier waarop we met elkaar omgaan? Wat mogen mensen buiten de gemeente van ons verwachten?
Als je aan kinderen vraagt wat een juf een fijne juf maakt, dan is het antwoord vaak heel eenvoudig: “Ze is aardig.”
Dát is het eigenlijk: bent u aardig? Of niet? Paulus noemt het ‘vriendelijk’.
En Jacobus heeft het dus over ‘wijsheid van beneden’ en ‘wijsheid van boven’.
Wijsheid van beneden komt voort uit de aarde. Brengt wanorde voort en allerlei kwade praktijken. Bittere afgunst, na-ijver, jaloezie. IJver is positief, bittere ijver is na-ijver, is negatief.
Dan ben je altijd aan het meten. Hoe sta ik tegenover de ander, is die ander meer of minder dan ik? Altijd aan het wegen, en ik kom er graag beter af! Je bent bereid woorden en gedachten te gebruiken om de ander naar beneden en jezelf naar boven te halen.
Bittere afgunst. Twee woorden. Bitterheid en afgunst.
Bitterheid. Als je zo bezig bent, gaan de mensen je uit de weg . Het maakt het leven zuur. Dat is de wijsheid van beneden.
Afgunst. Dat heeft te maken met eigenbelang, met egoïsme, met gerichtheid op jezelf. Dat je bij alles wat je doet, uiteindelijk uitkomt bij jezelf. Dáár doe je het voor. Dat zeg je natuurlijk niet, je hebt het misschien niet eens door, maar het draait uiteindelijk om jezelf.
Het eerste, bitterheid, kun je nog ergens aanwijzen, eigenbelang echter is vaak moeilijk aan te wijzen. Die kunnen we goed vertalen in mooie woorden, in goede daden. Andere mensen helpen, bijvoorbeeld, om zelf waardering te krijgen. Wie loopt dat risico niet??
Jacobus houdt ons hier een spiegel voor: Waarom doen we de dingen die we doen? Waarom zijn we wie we zijn? Als je dingen niét meer zou kunnen doen, wat zou dat voor je betekenen? Als je een rol zou verliezen, wat zou er dan met je gebeuren? Wat motiveert mij? Wat brengt mij in beweging om te zijn wie ik ben en te doen wat ik doe?
Het derde wat Jacobus noemt is het gevolg daarvan. Als je zó met anderen omgaat, in gezin of kerk, wat is dan het gevolg?
Jacobus zegt: wanorde en kwade praktijken. Je creëert chaos, wanorde en allerlei kwaad, want mensen weten niet precies wie je bent. Als je bitter bent, zul je namelijk dingen moeten achterhouden, verbergen, waardoor de ander zichzelf niet kan zijn. Zij moeten ander gedrag vertonen om met jou te kunnen omgaan. Daarvoor ben jij dus verantwoordelijk. Het is demonisch.
Als je zo vergadert, kun je met elkaar niets bereiken.
Als je zo vader en moeder bent, maak je veel kapot bij je kinderen.
Als je zo collega bent kunt je niets laten zien van de God die je dient.
Niemand in de gemeente waaraan Jacobus schrijft, zei natuurlijk: “Dat ben ik!” Vandaag zou ook niemand dat zeggen vermoedelijk. Toch hoop ik dat u wel iets herkent. Wie gaat er vrijuit als het gaat om jaloezie? Of ben je nog nooit geschrokken van jezelf? Wie is vrij van allerlei kwaad?
Wie heeft geen last van de wijsheid van beneden en staat zo God in de weg? Waar kun je beter zijn dan voor het aangezicht van God en de wijsheid van beneden voor Hem bekennen, belijden?
Wijsheid van boven. Die komt in ieder geval niet van beneden! Die heb je niet van jezelf, het is gave van God. Dat maakt ons hopelijk nederig en afhankelijk. Geeft ons ook kansen om missionair te zijn en om te gaan met mensen die God niet kennen.
We lezen over die wijsheid van boven in de verzen 17 en 18. Die is rein, vreedzaam, welwillend, voor rede vatbaar, vol barmhartigheid en goede vruchten, onpartijdig en ongeveinsd of oprecht, en de vrucht van de gerechtigheid wordt in vrede gezaaid voor hen die vrede stichten.
Drie elementen uit deze hele rij:
Het eerste - Reinheid, zuiverheid. Ben je bezet met de wijsheid van boven dan zoek ie in allerlei verhoudingen die je hebt naar reinheid. Eerst in je verhouding ten opzichte van God. Maar het gaat ook over de mensen om je heen. Je zoekt naar zuiverheid op allerlei manieren. In procedures en persoonlijk. Als je keuzes maakt voor andere mensen, dan ben je open, transparant en zuiver. Vaak speelt wijsheid van beneden ons parten in besluitvorming. Eigenbelang.
Vredelievend, mild en meegaand. Vrede en gerechtigheid worden beide genoemd. Is het nu zaad of vrucht? Als God je God is, je bezet bent met wijsheid van boven, dan kun je positief in het leven staan. Je denkt niet tegen, maar mee.
Het tweede - Basis daarvan is vrede en gerechtigheid. Waar vrede is, komen mensen tot hun recht. Als je goed met elkaar omgaat, durft ook iedereen zichzelf te zijn, kun je ook lastige onderwerpen bespreken. Als vrede je doel is, kun je ook vergaderen over moeilijke dingen. Ieder krijgt dan ruimte om eerlijk te zijn, je kunt zeggen wat je kwijt wilt, want je weet: we zoeken samen naar de vrede. Gerechtigheid is basis voor de vrede: eerlijk duurt het langst. Als iedereen eerlijk is, ontstaat er vrede. Dat is de houding van wijsheid en verstand waarover Jacobus het heeft.
Het derde - Onpartijdigheid. Dan sta je boven de partijen. Dan kun je je eigen ideeën ook weer loslaten als je ze genoemd hebt. Je kunt ontspannen omdat God je God, is, Hij staat er boven.
De ander weet dat je jaagt naar de vrede en eerlijk wilt zijn. In een ontspannen omgeving komen mensen tot hun recht.
De brief van Jacobus roept weerstand op. Is het echt zo eenvoudig en praktisch? Als je gelooft dan sta je anders in het leven, ga je anders met mensen om, dan spreek en doe je anders. Het blijkt dat je God dient. Dat geeft vreugde voor jezelf en de mensen om je heen. Je wilt een zegen zijn.
Wijsheid van beneden is bitter en veroorzaakt wanorde.
Wijsheid van boven komt van boven, is zuiver, streeft naar vrede en eerlijkheid, gerechtigheid en is onpartijdig want God staat boven de partijen.
Jacobus zegt: “Als je zó gelooft in God, laat dan uit je goede levenswandel je werken zien in zachtmoedige wijsheid en weet dat Hij, Die een zondaar van zijn dwaling doet terugkeren, de ziel zal redden van de dood.
